Trang chủ
Giới thiệu
Tuyển sinh
Tin tức
Thông báo
Y học thường thức
Văn bản – Biểu mẫu
Liên hệMéo miệng, lệch mặt: Có phải do “trúng gió”?
Nhiều trường hợp bỗng nhiên bị méo mặt sau khi đi gió lạnh, nằm quạt hay điều hòa nhiệt độ thấp liền cho rằng mình bị “trúng gió”. Tuy nhiên, méo miệng, lệch mặt có thể do nhiều nguyên nhân. Liệt Bell là một dạng liệt dây 7 ngoại vi xuất hiện đột ngột, chưa rõ nguyên nhân, được chẩn đoán sau khi loại trừ các nguyên nhân khác.
Với dạng bệnh này, chưa có bằng chứng chắc chắn rằng thời tiết lạnh trực tiếp gây bệnh. Bệnh được cho là liên quan đến tình trạng viêm, phù nề dây thần kinh, có thể liên quan đến sự tái hoạt động của virus tiềm ẩn hoặc phản ứng miễn dịch của cơ thể. Vì vậy, giữ ấm cơ thể là việc nên làm, nhưng tuyệt đối không vì nghĩ “trúng gió” mà chần chừ, trì hoãn việc đi khám.
Phân biệt méo miệng do liệt dây 7 ngoại vi và đột quỵ
Đây là mối lo lắng lớn nhất của người bệnh khi đột ngột gặp sự cố trên khuôn mặt. Các biểu hiện thường gặp có thể giúp gợi ý nguyên nhân:
Liệt dây 7 ngoại vi: Thường yếu hoặc liệt toàn bộ nửa mặt cùng bên. Người bệnh khó nhướng mày, nếp nhăn trán mờ hẳn, mắt nhắm không kín, rãnh mũi – má mờ, góc miệng xệ, nước uống chảy ra khóe miệng. Một số người có thêm cảm giác đau sau tai, thay đổi vị giác hoặc nhạy cảm bất thường với âm thanh.
Liệt mặt do đột quỵ: Thường chỉ biểu hiện rõ ở phần dưới khuôn mặt (miệng méo, nếp mũi má mờ), trong khi vùng trán và mắt thường còn vận động tương đối tốt. Đột quỵ cũng thường đi kèm các triệu chứng như yếu tay chân, nói ngọng, nhìn đôi, chóng mặt hoặc mất thăng bằng.
Một số đột quỵ vẫn có thể gây yếu cả vùng trán và mắt. Người dân tuyệt đối không tự chẩn đoán tại nhà. Khi thấy khuôn mặt đột ngột méo lệch, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế có cấp cứu ngay lập tức.
Điều trị sớm liệt dây 7 ngoại vi
Điều trị cần dựa vào nguyên nhân. Với liệt Bell, corticosteroid đường uống (thuốc chống viêm) được khuyến cáo dùng trong vòng 72 giờ đầu kể từ khi khởi phát, cho người từ 16 tuổi trở lên nếu bác sĩ đánh giá phù hợp. Thuốc kháng virus có thể được cân nhắc phối hợp, nhưng không được khuyến cáo dùng đơn độc.
Người bệnh không được tự ý mua thuốc về uống. Bác sĩ cần khám trực tiếp để đánh giá các bệnh lý nền đi kèm, liều lượng thích hợp cũng như kiểm soát nguy cơ tác dụng phụ. Không chờ đủ 72 giờ mới đi khám; đến muộn vẫn cần được đánh giá.
Bảo vệ mắt ngay từ đầu
Khi bị liệt dây 7 ngoại vi, mắt nhắm không kín, làm mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên. Giác mạc rất dễ bị khô, trầy xước, thậm chí viêm loét nghiêm trọng.
Người bệnh cần thực hiện ngay:
– Đeo kính bảo vệ khi ra ngoài để tránh gió bụi.
– Không dùng tay dụi mắt.
– Nhỏ nước mắt nhân tạo, tra thuốc mỡ bảo vệ mắt và thực hiện biện pháp khép mi (dùng băng dán y tế chuyên dụng) khi đi ngủ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Đi khám chuyên khoa mắt ngay nếu thấy xuất hiện các dấu hiệu: đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ.
Những biến chứng và di chứng có thể gặp
Liệt dây 7 ngoại vi có thể ảnh hưởng đến ăn uống, phát âm, giao tiếp và tâm lý. Nguy cơ để lại di chứng phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ tổn thương thần kinh và diễn biến hồi phục; di chứng vẫn có thể xảy ra dù được điều trị đúng. Những vấn đề có thể gặp gồm:
– Viêm, loét giác mạc, giảm thị lực.
– Yếu cơ, co cứng hoặc co thắt cơ mặt kéo dài.
– Hiện tượng đồng vận (co cơ bất thường): Nhắm mắt thì miệng bị méo, hoặc khi cười thì mắt lại tự động nhắm lại.
– Rối loạn tiết nước mắt, rối loạn vị giác, đau vùng mặt mạn tính.
Hỗ trợ phục hồi bằng y học cổ truyền và tập luyện
Việc kết hợp đông tây y có thể giúp cải thiện vận động cơ mặt trong liệt dây 7 ngoại vi, theo chỉ định của bác sĩ:
Y học cổ truyền (Châm cứu, xoa bóp)
Cách làm đúng: Điều trị cần phù hợp với từng người bệnh. Các phương pháp như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt, cứu ngải… được bác sĩ lựa chọn nhằm hỗ trợ phục hồi và giúp cơ mặt vận động tốt hơn.
Các phương pháp này cần được thực hiện đúng kỹ thuật, kết hợp dùng thuốc, chăm sóc mắt và tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bài tập phục hồi chức năng
Tùy giai đoạn bệnh: Tập vận động các cơ mặt nhẹ nhàng trước gương, tập thư giãn cơ, hoặc tập kiểm soát cử động cơ mặt dưới sự hướng dẫn của chuyên gia.
Cần tránh tự ý nhăn mặt liên tục, nhai kẹo cao su kéo dài, xoa bóp quá mạnh hoặc tự kích điện tùy tiện. Tập không phù hợp có thể làm tăng căng cơ và các cử động ngoài ý muốn.
Chăm sóc sức khỏe theo y học cổ truyền
Theo dưỡng sinh y học cổ truyền, nên giữ ấm phù hợp; hạn chế tắm, gội đầu khuya; làm khô tóc trước khi ngủ. Tránh gió lạnh đột ngột và luồng điều hòa, quạt thổi trực tiếp vào đầu, mặt, cổ. Ăn đủ chất, uống đủ nước, dùng đồ ăn uống ấm vừa phải; ngủ đủ. Tập thể dục đều đặn, vừa sức giúp nâng cao sức khỏe, hỗ trợ chức năng miễn dịch; theo y học cổ truyền, đây là cách bồi dưỡng chính khí, tăng khả năng chống đỡ bệnh tật.
Lời khuyên từ chuyên gia
Ngay khi phát hiện mặt bị méo lệch, hãy đến cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và xử lý kịp thời.
Bảo vệ mắt là ưu tiên hàng đầu: Ngăn ngừa khô giác mạc ngay từ ngày đầu tiên.
Tuân thủ điều trị và tái khám theo hẹn. Chỉ thực hiện châm cứu hoặc các biện pháp hỗ trợ, tập luyện khi đã được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.
Tái khám ngay nếu xuất hiện triệu chứng mới, mắt đau đỏ, nhìn mờ hoặc tốc độ phục hồi quá chậm.
Người bệnh liệt dây 7 ngoại vi có thể hồi phục tốt; mức độ hồi phục tùy nguyên nhân và tình trạng bệnh. Đừng chủ quan chờ bệnh tự khỏi, cũng đừng vội tin vào các mẹo dân gian truyền miệng. Đến cơ sở y tế kịp thời giúp tăng khả năng hồi phục và hạn chế di chứng. Đây là chìa khóa duy nhất giúp bạn giữ lại nụ cười tự tin và trọn vẹn.
ThS.BS Vũ Văn Đại
Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện TWQĐ 108